عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
933
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
قريب هفت هزار نفر مجروح و قريب دو هزار و چهارصد خانه ويران [ شده است ] . روسيه در يكى از قصبات روسيه يك دستگاه كارخانهء پول قلب پيدا كردهاند . بندر شانگها [ ى ] خطوط تلگرافى زير دريائى امريكائى در بندر شانگها [ ى ] دائر شده . سانفرانسيسكو « 1 » هيجدهم آوريل ، زلزله در شهر سانفرانسيسكو پنج ساعت از نصف شب گذشته شروع شد . سه دقيقه بيش طول نكشيد ، جمعى مجروح و بىخانه شدند . در عشر اول و دوم ربيع الاول ، زنها در طهران جلو شاه را در عبور گرفته و شكايت از گرانى نرخ نمودند . شاه چند روز مهلت خواست كه حكومت را تغيير مىدهم . ايران در ماه ربيع الاول 1324 مىگويند چهل هزار قشون عثمانى در سرحدات آذربايجان آمده به حمايت اكراد بعضى حدود ايران را تصاحب كرده و ماليات گرفتند . اهالى ساوجبلاغ بالطوعة و الرغبة مىگويند ما هممذهب و رعيت عثمانى هستيم . سببش بيشتر تعدى حكام است . دولت ايران سخت مضطرب مىباشد . مىگويند مشير الدوله وزير امور خارجه به سفير عثمانى سخت گفته كه چرا در اينجا ماندهاى . در عشر دوم ربيع الاول ، از طرف ايران كميسيونى به آذربايجان حركت كرد . « 2 » اجزاء از قرار ذيل است : احتشام السلطنه وزير مختار [ ايران در ] آلمان ، ناظم الملك [ پسر ميرزا محبعلى خان
--> ( 1 ) . در متن : سانفرنسيكو . ظاهرا منظور همان زلزلهاى است كه به ويرانى و آتشسوزى قسمت اعظم شهر منجر شد . ( 2 ) . احتشام السلطنه شرح مفيدى از اين مأموريت نوشته ( خاطرات احتشام السلطنه به كوشش سيد محمد موسوى ، انتشارات زوار ، تهران ، 1366 ) ص 552 تا 576 .